W maju 2026 roku przypada 135. rocznica urodzin Michaił Bułhakow – jednego z najważniejszych twórców literatury XX wieku. Autor „Mistrza i Małgorzaty” pozostaje symbolem niezależności artystycznej, odwagi myślenia i wiary w siłę słowa nawet w czasach politycznego zniewolenia. Jego twórczość, pełna ironii, groteski i metafizycznych pytań, do dziś fascynuje czytelników na całym świecie.
Urodził się w Kijowie w rodzinie inteligenckiej. Choć wzrastał w atmosferze przepełnionej literaturą i dyskusjami teologicznymi, na drogę życiową początkowo wybrał medycynę. Ukończył studia na Uniwersytecie Kijowskim z wyróżnieniem i niemal natychmiast rzucił się w wir wojennej rzeczywistości. Jako lekarz polowy Czerwonego Krzyża, a później lekarz wiejski w guberni smoleńskiej, codziennie mierzył się z ludzkim cierpieniem, ciężką pracą i... własnym uzależnieniem od morfiny (z którego na szczęście udało mu się wyrwać). W 1920 roku Bułhakow podjął radykalną decyzję: porzucił medycynę dla literatury. Przeprowadził się do Moskwy, która stała się tłem dla większości jego późniejszych utworów.
Lata 20. i 30. w Związku Radzieckim to czas, kiedy pętla cenzury zaciskała się coraz mocniej. Bułhakow, ze swoim genialnym zmysłem satyrycznym i głębokim humanizmem, szybko stał się „niewygodny”. Jego utwory idealnie punktowały absurdy rodzącego się komunizmu, nowej radzieckiej biurokracji oraz próby stworzenia „nowego człowieka” na drodze inżynierii społecznej. Przykładami tego nurtu w twórczości Bułhakowa są choćby utwory: „Fatalne jaja” czy „Psie serce”.
Najważniejsze dzieło swojego życia Bułhakow pisał przez ponad dekadę (1928–1940), niemal do ostatniego tchnienia. Świadomy, że książka nie ma szans na wydanie, pisał ją „do szuflady”, traktując to jako swój moralny obowiązek i artystyczny testament. Powieść została opublikowana w wersji okrojonej przez cenzurę dopiero na przełomie 1966 i 1967 roku – ponad ćwierć wieku po śmierci autora. Książka natychmiast zyskała status kultowej na całym świecie. Historia przybycia diabła do ateistycznej Moskwy stała się jednocześnie filozoficzną przypowieścią o dobru i złu, o wolności twórcy oraz o sile miłości. Wątki realistyczne przeplatają się tu z fantastyką, satyrą i refleksją religijną. Powieść do dziś inspiruje reżyserów, muzyków i pisarzy, a cytaty z niej weszły do kultury popularnej.
Michaił Bułhakow jest uznawany za klasyka literatury światowej. Jego utwory pozostają aktualne, ponieważ mówią o sprawach uniwersalnych: wolności sumienia, mechanizmach władzy, ludzkiej słabości i potrzebie zachowania godności.
